Partnerzy
Portalu

Partnerzy
Merytoryczni

stopniowanie zabezpieczeń
fot. Magnific

Systemy zabezpieczeń obiektów – stopniowanie zabezpieczeń. Co musi wiedzieć inwestor?

Niniejszy artykuł obejmuje tematykę stopniowania systemów zabezpieczeń i jest piątym z cyklu kierowanego specjalnie do inwestorów. Stopniowanie zabezpieczeń (ang. security grading) to nic innego jak wybór „grupy” parametrów wydajnościowo-użytkowych poszczególnych systemów zabezpieczeń elektronicznych. Wyboru dokonuje inwestor, na etapie planowania środków ochrony technicznej, na podstawie dokonanej oceny ryzyka.

Stopniowanie zabezpieczeń a dyrektywa CER

Dobrą okazją do przedstawienia zagadnienia wyboru stopnia zabezpieczenia w zakresie środków bezpieczeństwa fizycznego jest wdrożenie w kraju unijnej dyrektywy CER (z ang. Critical Entities Resilience Directive). Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) 2022/2557 z dnia 14 grudnia 2022 r. w sprawie odporności podmiotów krytycznych – nazywana dyrektywą CER – została wdrożona w Polsce wraz z nowelizacją ustawy o zarządzaniu kryzysowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2026 poz. 815). Zgodnie z nią operator infrastruktury krytycznej (dalej IK) opracowuje dokumentację zawierającą analizę zagrożeń oraz opis zastosowanych środków bezpieczeństwa w zakresie zapewnienia m.in. bezpieczeństwa fizycznego. Wynik analizy zagrożeń ma bezpośredni wpływ na wybór stopnia zabezpieczenia, a środki bezpieczeństwa fizycznego to m.in. systemy zabezpieczeń elektronicznych.

Stopniowanie zabezpieczeń – planowanie ochrony

Wybór stopnia zabezpieczeń, będący elementem etapu planowania systemów zabezpieczeń elektronicznych, oczywiście, nie dotyczy tylko ochrony obiektów IK. O ile jednak w przypadku IK planowanie może być/jest uregulowane (pośrednio bądź wprost) przepisami prawa, o tyle w innych obiektach planowanie jest dobrowolne, w tym sensie, że od inwestora zależy, czy i jak je przeprowadzi. Dlatego zaleca się, aby traktować je jako element dobrej praktyki postępowania, świadczącej o profesjonalizmie służb inwestora, które są odpowiedzialne za wdrożenie i eksploatację rozwiązań zabezpieczeń fizycznych. Ogólne informacje o planowaniu zabezpieczeń – w ujęciu normatywnym – zawarto w normie PN-EN 16763:2017-04P „Usługi w zakresie systemów ochrony przeciwpożarowej oraz systemów zabezpieczeń technicznych” (wspomnianej w cz. 1 niniejszego cyklu). Przedstawiona w niej definicja planowania syntetycznie oddaje sens tej czynności: wyszczególnienie celów zabezpieczenia i zakresu działania systemu(-ów), oparte na zidentyfikowanych ryzykach i znanych warunkach brzegowych. Z punktu widzenia stopniowania zabezpieczeń kluczowe w tej definicji jest przywołanie identyfikowania ryzyk, która to czynność jest realizowana w procesie analizy zagrożeń i oceny ryzyka. Przewodniki szczegółowe dotyczące wyboru stopnia zabezpieczenia znajdują się normach przedmiotowych poświęconych poszczególnym typom systemów zabezpieczeń elektronicznych.

Stopniowanie zabezpieczeń – ocena ryzyka

Należy podkreślić, że zgodnie z dobrą praktyką branży zabezpieczeń planowanie ochrony jest tą czynnością, którą co do zasady wykonuje inwestor. Oczywiście, zawsze może posiłkować się zakontraktowanym konsultantem i/lub projektantem, a czasami wręcz powinien zaangażować specjalistów. Dotyczy to w szczególności oceny ryzyka w przypadku obiektów organizacji o złożonej (wielowymiarowej) strukturze działalności podstawowej, gdzie ryzyko też będzie wieloaspektowe. Zarządzanie ryzykiem jest wiedzą specjalistyczną – nie bez przyczyny zostało ujęte w normach: PN-ISO 31000:2018-08E „Zarządzanie ryzykiem – Wytyczne” i PN-EN IEC 31010:2020-01E „Zarządzanie ryzykiem – Techniki oceny ryzyka”. Oczywiście, zaangażowanie specjalistów do prac związanych z planowaniem zabezpieczeń nie przenosi na nich ogólnej odpowiedzialności za ten etap pracy nad systemami zabezpieczeń elektronicznych, gdyż za sformułowanie wymagań użytkowych (wyszczególnienie celów zabezpieczenia) odpowiada inwestor (przyszły użytkownik). Im staranniej inwestor wykona etap planowania, tym większa jest szansa na to, że projektant zaprojektuje zabezpieczenia w taki sposób, że będą łagodzić oszacowane ryzyko.

Stopniowanie funkcji systemów (a nie urządzeń)

Oparte na analizie ryzyka stopniowanie zabezpieczeń wprowadzono najpierw w normie na systemy sygnalizacji włamania i napadu (SSWiN). W poszczególnych częściach tej normy sformułowano również – zależne od stopnia – wymagania względem funkcji poszczególnych elementów systemu, w szczególności czujek. W konsekwencji szybko upowszechniła się certyfikacja urządzeń SSWiN. Prawdopodobnie z tego powodu wielu uczestników rynku zabezpieczeń uważa, że stopniowaniu podlegają elementy systemów. Tak nie jest – stopniowaniu podlegają funkcje systemów, ich parametry wydajnościowo-użytkowe. Certyfikacja urządzeń w celu zaliczenia ich do określonego stopnia jest pochodną takiego podejścia.

Dosyć powszechnie można spotkać się z wymaganiem przedkładania certyfikatów potwierdzających stopień (ang. grade) urządzeń elektronicznych systemów kontroli dostępu, systemów dozoru wizyjnego oraz zewnętrznych perymetrycznych systemów zabezpieczeń. Jednak normy odnoszące się do tych systemów nie dają podstaw do wymagania certyfikatów w tak szerokim zakresie, jak to ma miejsce w odniesieniu do urządzeń SSWiN. Przedstawia się to różnie, zależnie od rodzaju systemu. W konsekwencji certyfikacja urządzeń tych systemów prowadzona przez akredytowane laboratoria dalece nie jest tak powszechna jak w odniesieniu do urządzeń SSWiN.

Zdarzają się także żądania certyfikatów zgodności z normą dotyczącą urządzeń SSWiN wysuwane w odniesieniu do urządzeń innych systemów, np. kontroli dostępu. To już – niestety – dowodzi braku profesjonalizmu stawiającego takie wymaganie. Owszem, stopniowanie odnosi się do wszystkich elektronicznych systemów zabezpieczeń, a nawet ilość stopni (cztery) jest taka sama dla wszystkich systemów, ale – oczywiście – podlegające stopniowaniu funkcje są odmienne i charakterystyczne dla danego systemu.

Stopniowanie zabezpieczeń według norm dotyczących systemów zabezpieczeń elektronicznych

Klasyfikacja ryzyka oraz stopniowanie zabezpieczeń zostało opisane w następujących częściach norm odnoszących się do systemów zabezpieczeń elektronicznych:

  • systemy sygnalizacji włamania i napadu (SSWiN) – PN-EN 50131-1:2009P „Systemy alarmowe – Systemy sygnalizacji włamania i napadu” – Część 1: Wymagania systemowe;
  • systemy dozoru wizyjnego – PN-EN 62676-1-1:2014-06P „Systemy dozoru wizyjnego stosowane w zabezpieczeniach” – Część 1-1: Wymagania systemowe – Postanowienia ogólne;
  • elektroniczne systemy kontroli dostępu – PN-EN 60839-11-2:2015-08P „Systemy alarmowe i elektroniczne systemy zabezpieczeń” – Część 11-2: Elektroniczne systemy kontroli dostępu – Wytyczne stosowania;
  • zewnętrzne perymetryczne systemy zabezpieczeń – PKN-CLC/TS 50661-1:2024-10E „Systemy alarmowe – Zewnętrzne perymetryczne systemy zabezpieczeń” – Część 1: Wymagania systemowe.

 

Znajdujące się w wyżej wymienionych częściach norm opisy zasad oceny ryzyka są nieco odmienne. Zapoznanie się ze wszystkimi przed podjęciem decyzji o wyborze stopnia dla danego rodzaju systemu zabezpieczeń wydaje się być dobrym posunięciem, gdyż daje szerszą wiedzę o zagadnieniu.

Stopnie zabezpieczenia określa się w zależności od wartości chronionych zasobów oraz od (przewidywanej) determinacji/wiedzy/umiejętności i metod ataku intruzów zamierzających przełamać systemy zabezpieczeń. We wszystkich wskazanych wyżej normach zaleca się stosowanie skali 4-stopniowej.

Przedstawiony niżej opis stopni jest zmodyfikowanym zapisem treści wyżej wskazanej normy odnośnie do elektronicznych systemów kontroli dostępu:

  • Stopień 1. – ryzyko niskie. Przewiduje się, że intruz ma niski poziom wiedzy o systemie zabezpieczeń i posługuje się ograniczonym zestawem łatwo dostępnych narzędzi. Zabezpieczenia fizyczne mają na celu powstrzymanie i opóźnianie intruzów. Zasoby mają ograniczoną wartość, a intruzi prawdopodobnie zrezygnują z zamiaru ataku, gdy spotkają się z minimalnym oporem.
  • Stopień 2. – ryzyko od niskiego do średniego. Przewiduje się, że intruz ma ograniczoną wiedzę o systemie zabezpieczeń i korzysta z zestawu powszechnie dostępnych narzędzi i przyrządów przenośnych. Zabezpieczenia fizyczne mają na celu powstrzymanie, opóźnianie i wykrycie intruzów. Zasoby mają wyższą wartość, a intruzi prawdopodobnie zrezygnują z zamiaru osiągnięcia celu, gdy dojdą do wniosku, że mogą zostać wykryci.
  • Stopień 3. – ryzyko od średniego do wysokiego. Przewiduje się, że intruz zna system zabezpieczeń i posiada szeroki zestaw narzędzi i przenośnych przyrządów elektronicznych. Zabezpieczenia fizyczne mają na celu powstrzymanie, opóźnianie, wykrycie intruzów. Zapewnione są środki wspomagające identyfikację intruzów. Zasoby mają wysoką wartość, a intruzi prawdopodobnie zrezygnują z zamiaru osiągnięcia celu, gdy dojdą do wniosku, że mogą zostać zidentyfikowani i ujęci.
  • Stopień 4. – ryzyko wysokie. Przewiduje się, że intruz ma możliwości lub środki do szczegółowego zaplanowania ataku i posiada szeroki zestaw urządzeń, łącznie z możliwością podmiany komponentów w systemach zabezpieczeń. Zabezpieczenia fizyczne mają na celu powstrzymanie, opóźnianie, wykrycie intruzów. Zapewnione są środki wspomagające identyfikację intruzów. Zasoby mają bardzo wysoką wartość, a intruzi prawdopodobnie zrezygnują z zamiaru osiągnięcia celu, gdy dojdą do wniosku, że zostaną zidentyfikowani i ujęci.

 

Stopnie zabezpieczeń uwzględniają poziom ryzyka, który zależy od prawdopodobieństwa wystąpienia incydentu i potencjalnej szkody przez niego wyrządzonej. Przejrzyście pokazano to na rysunku znajdującym się w wyżej wskazanej normie dotyczącej systemów dozoru wizyjnego:

stopniowanie zabezpieczeń

Stosownie do wyżej przedstawionej oceny ryzyka ochrona systemu zabezpieczeń powinna być realizowana według następującej zasady:

  • Stopień 1. – ryzyko niskie. System zabezpieczeń nie ma poziomu ochrony (przed sabotażem i wandalizmem) ani ograniczeń dostępu (fizycznego i elektronicznego do systemu lub jakiegokolwiek jego elementu).
  • Stopień 2. – ryzyko od niskiego do średniego. System zabezpieczeń ma niski poziom ochrony (…) i niski poziom ograniczeń dostępu (…).
  • Stopień 3. – ryzyko od średniego do wysokiego. System zabezpieczeń ma wysoki poziom ochrony (…) i wysoki poziom ograniczeń dostępu (…).
  • Stopień 4. – ryzyko wysokie. System zabezpieczeń ma bardzo wysoki poziom ochrony (…) i bardzo wysoki poziom ograniczeń dostępu (…).

 

W przypadku gdy tak stanowią wymagania użytkowe lub projekt wstępny, dopuszcza się, aby poszczególne funkcje danego systemu zabezpieczenia miały różne stopnie w ramach jednego systemu, ale konsekwentnie w całym systemie. Systemowi zawsze powinien być nadany stopień ogólny, do którego powinny mieć zastosowanie wymagania właściwej normy. W odniesieniu do ochrony przed sabotażem dopuszcza się jej realizację w różnych stopniach w różnych lokalizacjach systemu, odpowiednio do występującego w nich ryzyka. Powinno to być ustalone na podstawie oceny ryzyka i wyraźnie odnotowane w wymaganiach użytkowych lub w projekcie wstępnym.

Co do zasady stopniowanie jest stosowane w przypadku, gdy dany system elektronicznych zabezpieczeń jest stosowany jako podstawowe ograniczenie ryzyka (tzw. zastosowanie istotne). W przeciwnym przypadku (tzw. zastosowanie nieistotne) domyślny stopień wynosi 1. Takie podejście do stopniowania danego systemu wynika z przyjęcia założenia, że zidentyfikowane ryzyko można lepiej ograniczyć za pomocą innego systemu zabezpieczenia niż system aktualnie rozpatrywany do zastosowania.

Publikacja artykułu: paździerink 2026 r.

Ocena:

5/5 - (1 ocen)

MOŻE CI SIĘ SPODOBAĆ

W POZOSTAŁYCH PORTALACH

logo

Portal branżowy poświęcony zagadnieniom z branży energetycznej, na które składają się m.in. infrastruktura energetyczna, urządzenia i instalacje energetyczne, OZE czy przepisy prawne.

inwestycje plus

Portal internetowy poświęcony zagadnieniom z branży budowlano-instalacyjnej, na które składają się m.in. projektowanie, budowa, instalacje, wyposażenie czy przepisy budowlane.